مقدس

اردبیلی

۶ آبان ۱۳۹۸

احمد بن محمد اردبیلی، (درگذشت: ۹۹۳ق) معروف به مقدس و محقق اردبیلی از فقهای امامیه در قرن دهم قمری و از معاصران شیخ بهایی.

مقدس اردبیلی

نام کامل: احمد بن محمد اردبیلی

لقب: مقدس اردبیلی

زادگاه: اردبیل

محل زندگی: نجف

تاریخ وفات: ۹۹3ق

محل دفن: حرم امیرالمومنین(ع)

شهر وفات: نجف

احمد بن محمد اردبیلی، (درگذشت: ۹۹۳ق) معروف به مقدس و محقق اردبیلی از فقهای امامیه در قرن دهم قمری و از معاصران شیخ بهایی.

مقدس اردبیلی در علوم عقلی و نقلی تبحر داشت و حوزه علمیه نجف در زمان ریاست او رونقی دوباره یافت. زبدة البیان از مهم‌ترین آثار او است. اردبیلی در مسائل فقهی چون نجاست خمر، حرمت غناء و شرایط قاضی نظریاتی بر خلاف مشهور فقهای شیعه داشت که در مجمع الفائده و البرهان آمده است.

مقدس، از دربار صفویه برای گسترش تشیع و حل مشکلات شیعیان استفاده می‌کرد، با این حال زهد و تقوایش نیز زبان‌زد بود.

احمد اردبیلی فرزند محمد در قرن ۱۰ق در اردبیل زاده شد. وی معاصر شیخ بهایی و شاه عباس اول بود علوم نقلی و فقه را نزد سید علی صائغ و دیگر استادان حوزه علمیه نجف فرا گرفت. اردبیلی مدتی به شیراز مهاجرت کرد و نزد جمال الدین محمود علوم عقلی را فراگرفت. وی در اواخر عمر در نجف از تدریس علوم عقلی سر باز زد و تا زنده بود به تدریس علوم نقلی پرداخت. وی در دوران ریاست خود بر حوزه علمیه نجف آن را رونقی تازه بخشید. و به محقق اردبیلی معروف شد. او در صفر ۹۹۳ق[۷] درگذشت و در ایوان طلای حرم امام علی(ع) به خاک سپرده شد. حرز الدین درگذشت او را در ۹۹۲ق ذکر کرده است.

اردبیلی نخستین کسی بود که پس از عصر شیخ طوسی دایره عمل به خبر واحد را گسترش داد و به خبر غیر امامی ثقه توجه داشت.

خصوصیات اخلاقی

وی به مقدس شهرت یافت. از وی کراماتی نیز نقل شده است. مقدس اردبیلی خود را در برابر شاگردانش بسیار کوچک می‌شمرد. از شاگردانش گزارش‌هایی درباره تواضع او و کمک‌هایش به محرومان نقل شده است.

وی مورد تجلیل علما و فقهای شیعه قرار گرفته است؛ از جمله سید مصطفی تفرشی، شیخ حر عاملی، شیخ عباس قمی او را با القاب و عبارت‌های گوناگونی ستوده‌ است. صاحب جواهر و محدث بحرانی در الحدائق الناضرة و صاحب مستند الشیعه از او به عظمت یاد کرده‌اند.

ارتباط با دربار صفوی

وی با دربار صفویه ارتباط داشت، و از این راه در گسترش تشیع و حل مشکلات شیعیان تلاش‌های زیادی کرد هر چند وی به درخواست شاه عباس صفوی برای ترک نجف و مهاجرت به ایران پاسخ منفی داد؛ اما برای حل مشکلات شیعیان همواره به دربار صفوی تذکراتی می‌داد و نامه‌نگاری می‌کرد.

به گفتۀ حرزالدین در معارف الرجال، مقدس اردبیلی در نجف بود، نامه‌ای درباره نیازمندی یکی از علویان، به شاه طهماسب اول نوشت و در آن شاه را به دوستی و برادری خطاب کرد. هنگامی که شاه طهماسب نامه را خواند به آن شخص علوی کمک کرد و به نزدیکان خود گفت هنگامی که من از دنیا رفتم این نامه را در قبر من زیر سرم قرار دهید تا به وسیلۀ آن بر نکیر و منکر احتجاج کنم به اینکه ملا احمد مرا برادر و دوست قبول کرده است و سبب نجاتم از آتش شود.

مرجعیت

اردبیلی، از سید علی صائغ اجازه اجتهاد دریافت کرد. و به گفتۀ محمد ابراهیم جناتی، در سال‌های ۹۸۴-۹۹۳ق مرجع تقلید بوده است و مردم به این عنوان به او رجوع می‌کردند.

شاگردان

گفته شده است مقدس اردبیلی ۱۰ شاگرد داشته است؛ برخی از شاگردانش عبارتند از:

میرزا محمد استرآبادی

سید محمد عاملی (۱۰۰۹ق) مؤلف مدارک الاحکام و نهایة المرام

شیخ حسن عاملی (۱۰۱۱ق) مؤلف معالم الدین فرزند شهید ثانی

 امیر فضل الله

عبدالله بن حسین تستری

محمد بن محمد بلاغی


۱۹ آذر ۱۳۹۸