نمایش جزییات خبر
در نشست نقد و بررسی کتاب «هفت‌خوان» مطرح شد؛
۶ مهر ۱۳۹۹ ۱۳:۲۵

ادبیات اسارت انسانی‌ترین گونه ادبیات است

در نشست نقد و بررسی کتاب «هفت‌خوان» بیان شد که اصولا ادبیات اسارت باب میل یک آزاده نیست، بلکه گاهی اوقات به دلیل سختی‌هایی که اسرا کشیدند علیه آنهاست‌.
ادبیات اسارت انسانی‌ترین گونه ادبیات است

به گزارش روابط‌عمومی موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست نقد و بررسی کتاب «هفت‌خوان؛ خاطرات آزاده علی‌اکبر فندرسکی» به مناسبت چهلمین سالگرد هفته دفاع مقدس، شنبه (پنجم مهرماه) با حضور نویسنده اثر فرزانه قلعه‌قوند،  علی‌اکبر فندرسکی و امیرمحمد عباس‌نژاد منتقد و نویسنده از سوی موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران در نمایشگاه ملی دستاوردهای دفاع مقدس و مقاومت  برگزار شد.

 

 

در ابتدای این نشست علی‌اکبر فندرسکی درباره علت تدوین خاطرات خود در قالب کتاب گفت: من خاطرات زمان جنگ خود را در همان ایام می‌نوشتم ولی خاطرات زمان اسارت را پس از آزادی و در مدتی که در بیمارستان بستری بودم نوشتم. ابتدا این خاطرات را برای خود مکتوب کردم از این جهت که اعتقاد من این است که آن زمان به  دلیل صفا و صمیمیت و صداقتی که در آن ایام وجود داشت بهترین دوران بود.

 

وی ضمن بیان این که اسارت ناگفته‌های زیادی دارد عنوان کرد: طبق نظر برخی دوستان و تاکید آقا بر لزوم مکتوب کردن خاطرات جنگ و دفاع مقدس، تصمیم به انتشار آن گرفتم. انقلاب اسلامی به ویژه دفاع مقدس اصول و ارزش‌هایی را به ارمغان آورد که آن‌ها باعث عزت و افتخار ما شد.

 

خاطرات اسارت خاطراتی جمعی است

در ادامه این نشست فرزانه قلعه‌قوند با اشاره به این که پس از خواندن یادداشت‌های علی‌اکبر فندرسکی به این نتیجه رسیدم که دست‌نوشته‌های او ویژگی‌هایی دارد که حیف است اگر آن را رها کرده یا به همان‌ صورت منتشر کنیم اظهار کرد: پس از مطالعه این یاداشت‌ها و خاطرات ساعت‌های طولانی با ایشان صحبت کردیم و خاطرات جنگ، کودکی و اسارت او را مرور کردیم، ترجیح من این بود که به بخش اسارت این آزاده بیشتر بپردازم ولی به دلیل شرایط خود او و بیماری‌‌اش سعی کردم چندان او را اذیت نکنم.

 

وی افزود: خاطرات اسارت خاطراتی جمعی و گروهی است، افرادی که در اسارت بودند با دیگران زندگی می‌کردند که خاطرات مشترکی دارند. «هفت‌خوان» از زاویه دید علی‌اکبر فندرسکی نوشته شده است و ممکن است دیگرانی که در همان اردوگاه بودند نوع نگاه دیگری داشته باشند. درواقع زاویه دید آزاده‌ها با یکدیگر متفاوت است. بنابراین این آزاده آنچه که در حافظه خود داشت و در یادش مانده بود را بیان کرد. برای صحت سنجی خاطراتی که در این کتاب ذکر شده سراغ دوستان و همرزمان ایشان رفتم که نامشان در «هفت‌خوان» رفته است و اطلاعاتی نیز از آن‌ها دریافت کرده یا تاییدیه برخی مطالب را از آن‌ها گرفتم.

 

«هفت‌خوان» روایت جمعی از اسارت

امیرمحمد عباس‌نژاد از دیگر مهمانان نشست نقد و بررسی کتاب «هفت‌خوان» ضمن بیان این که ما دونوع خاطره داریم؛ خاطرات خودنگاشت و خاطرات دیگرنوشت، اظهار کرد: خاطرات خودنوشت یادداشت‌هایی را شامل می‌شود که رزمندگان روزانه‌ حین جنگ در دفتری می‌نوشتند یا یادداشت‌هایی که اسرا دربرگه‌هایی که از جاهای مختلف اردوگاه پیدا می‌کردند نوشته و آن را مخفی می‌کردند تا به ایران بیاورند که گاهی به قیمت جانشان تمام می‌شد.

 

او کتاب «هفت‌خوان» را هم خودنگاشت و هم دیگر نوشت دانست و تصریح کرد: از این رو که علی‌اکبر فندرسکی ابتدا این خاطرات را خود به نگارش درآورد و پس از آن فرزانه قلعه‌قوند آن را با یک بازنویسی مجدد بسط داد جرو هردو محسوب می‌شود.

 

وی در ادامه بیان کرد: این کتاب یکی از خواندنی‌ترین آثار جنگ در حوزه ادبیات دفاع مقدس است، به این دلیل که بنده که در این حوزه فعالیت می‌کنم و کتاب‌هایی نوشته‌ام با خواندن این اثر با افرادی آشنا شدم که در هیچ کتاب دیگری ندیدم. خاطراتی در این اثر بیان شده که در کتب دیگر عنوان نشده است. دلیل اصلی این امر این است که روایت جمعی در آن وجود دارد نه روایت فردی. در عنوان این کتاب ذکر شده خاطرات آزاده علی‌اکبر فندرسکی، ولی روایت جمعی، پاورقی‌ها و راستی‌آزمایی‌هایی که انجام شده بسیار به این امر کمک کرده است.

 

هر خوان «هفت‌خوان» یک فیلم سینمایی است

امیرمحمد عباس‌نژاد با اشاره به این که خوانش متن «هفت خوان» یک دست و روان است، گفت: در‌ این اثر روابط انسانی بیشتر دیده می‌شود؛ می‌توانم بگویم ادبیات اسارت انسانی‌ترین گونه ادبیات است. ما در این ادبیات رابطه یک اسیر بی‌دفاع و غیر مسلح را در مقابل یک سرباز عراقی مسلح، رابطه دو اسیر ایرانی و رابطه دو قوم و فرهنگ را می‌بینیم. به نظر من این کتاب به لحاظ نگارشی درست بوده و خوب پیش رفته است، تنها در برخی موارد تداخل تاریخ اتفاق افتاده ولی به لحاظ بیان تاریخ قابل قبول است.

 

وی با بیان این که در این کتاب از دوران کودکی راوی بسیار کم سخن گفته شده است و از دوران جنگ او چیزی ندیده‌ایم، اظهار کرد: در این کتاب چیزی که مرا درگیر خود کرد روایت درست، یک دست و بی‌شیله پیله فندرسکی بود. هر خوانی از این «هفت‌خوان» یک فیلم سینمایی است که ای کاش به دوران حضور فندرسکی در جبهه جنگ بیشتر پرداخته می‌شد. اصولا ادبیات اسارت باب میل یک آزاده نیست، بلکه گاهی اوقات به دلیل سختی‌هایی که اسرا کشیدند علیه آنهاست‌.

 

نویسنده «شبیه دیوارها» با اشاره به این که گفتن اسارت راحت است اما هیچکدام از ما نمی‌توانیم حتی لحظه‌ای از آن را تحمل کنیم، بیان کرد: به گمانم میانگین سن اسرای ما بین ۲۰ تا ۲۵ سال بود؛ بسیاری از بچه‌های ما را ابتدا جنگ و سپس اسارت بزرگ کرد. ما می‌توانیم از همین ادبیات اسارت در جامعه امروزی استفاده کنیم، یکی از راه‌های مقابله با تحریم بهره گرفتن از تجربیات اسرا است‌. ما در دوران اسارت تحریم‌ها را دور زده‌ایم.

 

وی افزود: اسارت برای منی که غریب به ۲۲ سال است در این حوزه می‌نویسم و‌ می‌خوانم هنوز ناشناخته است. نزدیک به ۱۸ هزار عنوان کتاب در حوزه جنگ و ادبیات دفاع مقدس نوشته شده است که فقط حدود  ۴۰۰ عنوان در حوزه اسارت به رشته تحریر در آمد. با بیان همه زوایای اسارت می‌توانیم دریابیم که در اسارت به اسرا چه گذشته است. جنگ برای بسیاری از دوستانی که در آن حضور داشتند هنوز به پایان نرسیده است و جنگ سرباز زمانی به اتمام می‌رسد که خاطرات خود را بنویسد.

 

درک فضای اسارت با خواندن «هفت‌خوان»

عباس‌نژاد با اشاره به این که ای کاش بتوان به صورت تطبیقی کار کرد و هم خاطرات اسرای خود و هم اسرای عراقی را روایت کرد، گفت: در ابتدای کتاب سخنی از زبان راوی داریم که به نظر من بهتر بود با دست خط خود راوی نوشته می‌شدٰ؛ به این دلیل که هم به سندیت کار افزوده می‌شد و مخاطب ارتباط بهتری با آن برقرار می‌کرد.

 

وی ضمن بیان این که کتاب را ابتدا به عنوان مخاطب و سپس به عنوان منتقد می‌خواند، اظهار کرد: برخی از قسمت‌های کتاب شبیه گزارش نوشته شده است و من نمی‌توانستم با آن ارتباط برقرار کنم و بهتر است بازنویسی شود. لحن راوی در این اثر مشخص است و در قسمت‌هایی از آن شاهد نوعی قضاوت هستیم و روایتی وجود ندارد. همچنین بهتر بود بعضی از پاورقی‌ها در لابه‌لای متن کتاب گنجانده می‌شد.

 

او افزود: برخی صحنه‌ها و بعضی اشخاص را باید بیشتر توصیف می‌کردید تا مخاطب به راحتی بتواند آن‌ها را بشناسد. همچنین در برخی از جملات کلمات زائد دیده می‌شود که نیاز به ویرایش دارد. در کتاب «هفت‌خوان» از شیطنت‌های دوران کودکی فندرسکی بسیار کم سخن گفته شده است؛ به گمان بنده هرچقدر خاطرات دوران کودکی در لابلای متن کتاب وجود داشته باشد نشان می‌دهد این بچه‌ها چه مراحلی را طی کرد و نفس حق امام بود که آنها را به کجا رساند.

 

امیرمحمد عباس‌نژاد در پایان گفت: اصولا در هیچ یک از کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته می‌شود نقش مادران ذکر نمی‌شود، در این اثر نیز مادر آقای فندرسکی توصیف نشده است؛ به نظرم بهتر است نقش مادر نیز به آن اضافه شود. نویسنده در این کتاب در بحث انقلاب کمتر وارد شده و از برخی از مطالب بسیار زود گذر کرده است. البته این را بگویم من در این اثر فضای اسارت را درک و با راوی همزاد پنداری کردم.

 

اشتراک در
اظهار نظر
امتیاز را وارد کنید
نام را وارد کنید
ایمیل را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید